BİTKİ YAŞAMI İÇİN ÖNEMİ

METABOLİZMA

Manganez, nitratların indirgenmesi ve proteinleri oluşturan amino asitlerin sentezinde görev alır. Bu nedenle mangan eksikliği, her zaman büyüme bozukluklarına ve dolayısıyla verim kaybına yol açar. Çok sayıda enzimin yapısında yer alır ve klorofil sentezinde rol oynar; bu da eksiklik durumunda genç yaprak damarları arasında kloroz (sararma) oluşmasını açıklar.

Tam ve yoğun vejetatif gelişim döneminde manganez; azot ve magnezyumla birlikte, pek çok ürün için başarının belirleyici faktörlerinden biri haline gelir. Yani, yeterli Mn olmadan, büyüme ve verim potansiyeli tam olarak ortaya çıkamaz.

ABSORPSİYON MEKANİZMALARI

Toprak nemindeki değişimler, Mn kullanılabilirliğini artırabilir ya da azaltabilir. Bu nedenle, drenajı iyi ve havalanması yeterli olan topraklarda bile manganez ilk sınırlayıcı faktör haline gelebilir. Manganez toprakta Mn²⁺, Mn³⁺ ve Mn⁴⁺ formlarında bulunur; ancak bitkiler tarafından alınan temel form Mn²⁺’dir.

ETKİLEŞİMLER VE ÖZEL ÖZELLİKLER

Manganezin doğrudan toprağa uygulanması her zaman yeterince etkili olmayabilir; çünkü Mn kullanılabilirliği büyük ölçüde toprak özellikleri ve çevresel faktörlerden etkilenir. Bu yüzden çoğu durumda, yapraktan uygulama ile müdahale etmek daha etkilidir ve ideal olan bu uygulamaları vejetatif büyüme dönemi boyunca birkaç kez tekrarlamaktır.

TOPRAKTA MANGANEZ

MANGANEZİN KULLANILABİLİRLİĞİ

Manganezin kullanılabilirliği, büyük ölçüde toprak pH’sından etkilenir ve eksiklikler en çok kireçli topraklarda görülür. Mn, pH 5 ile 6,5 arasında en fazla kullanılabilir durumdadır. Çok düşük pH değerlerinde (<5) ise manganez toksisitesi ortaya çıkabilir.

Mn²⁺, organik moleküller tarafından kolayca şelatlanır; bu durum yüksek organik madde içeriğiyle desteklenir ve zamanla Mn kullanılabilirliğini azaltır. Bakır (Cu), demir (Fe), nikel (Ni) ve çinko (Zn) gibi diğer besin elementleri de Mn alımını engelleyebilir.

Granit ve kumtaşı bakımından zengin topraklar, volkanik veya sedimanter kökenli topraklara göre doğal olarak manganezce daha fakirdir. Yüksek organik madde içeriği, manganezin çözünürlüğünü olumsuz etkiler. Kireçleme (liming) uygulamaları da benzer şekilde Mn kullanılabilirliğini azaltır.

Kurak hava şartları, alınabilir manganez miktarını azaltır. Kış aylarında suya doygun, ıslak topraklarda ise manganez varlığı genellikle mavimsi-gri lekeler şeklinde gözlemlenir.

TOPRAKTA MANGANEZİN FARKLI FORMLARI

Manganez toprakta farklı formlarda bulunabilir:

• Okside, üç değerlikli (Mn³⁺) veya dört değerlikli (Mn⁴⁺) formlar: Bitki için alınması oldukça zor olan bu oksitlenmiş formlar, topraktaki en yaygın Mn formlarıdır.

• İki değerlikli Mn²⁺ formu: Bitkiler tarafından doğrudan alınabilen formdur. Kil minerallerine ve organik maddeye adsorbe olabilir ve aynı zamanda toprak çözeltisinde de bulunur.

DUYARLILIK TABLOSU & BELİRTİLER

Manganez bitki içinde nispeten hareketli olduğu için, eksiklik belirtileri genellikle önce genç yapraklarda görülür ve damar aralarında kloroz (interveinal sararma) ile kendini belli eder. Bu durum magnezyum (Mg) veya demir (Fe) eksikliği ile karıştırılabilir.

Mn eksikliğinde, bazı türlerde belirtiler daha çok yeni/üst yapraklarda başlarken; Fe eksikliğinde, damarlar ile sararmış alanlar arasındaki kontrast daha keskindir. Mg eksikliğinde ise genellikle daha yaşlı yapraklar önce etkilenir. Bu yüzden, yaprak yaşı ve damar-kontrast ilişkisi, tanıda kritik öneme sahiptir.

FAZLALIK & İHTİYAÇ

Toprakta mangan fazlalığı, özellikle ıslak ve suya doygun koşullarda veya uzun süreli yağışlı dönemlerde yetişen bitkiler açısından olumsuz etkiler yaratabilir. Benzer şekilde, oksijensiz (anaerobik) toprak koşulları da manganez fazlalığı kaynaklı problemlere yol açabilir.

KÖKEN & FORMÜLASYONLAR

Yapraktan uygulama için etkili Mn bileşikleri arasında; sülfatlar, oksitler, nitratlar ve karbonatlar sayılabilir. Genel olarak manganez, yapraklara uygulandıktan birkaç gün içinde bitki dokularına nüfuz eder; bu da bitki beslemesinde, vejetatif büyüme süresince birden fazla kez besin takviyesi yapılabilmesine imkân tanır.

Seçilen formulasyonların amacı, yapraktan yapılan uygulamalarda Mn besin desteğini daha uzun bir süreye yaymak ve bu sayede uygulama sayısını sınırlamaktır. Böylece hem işçilik azalır hem de besin maddesi kullanımı daha verimli hale gelir.

TEMEL ANAHTAR FAKTÖRLERİ

TOPRAKTAKİ MANGANEZ İÇERİĞİ

Toprakta bulunan manganezin büyük kısmı oksit formundadır; buna rağmen EDTA veya DTPA ekstraksiyonu ile yapılan Mn analizleri, bitki tarafından alınabilir manganez miktarını değerlendirmek için iyi bir göstergedir.

ORGANİK MADDE

Yüksek organik madde içeriği, manganezin organik madde ile Mn– organik madde kompleksleri oluşturmasına neden olur ve bu da Mn’nin bitkiye kullanılabilir formunu sınırlar. Yani organik madde çok yüksek olduğunda, Mn eksikliği riski artabilir.

DOKU (TEKSTÜR)

Hafif, kumlu toprak dokuları; sürekli hava sirkülasyonuna açık olduğu için manganezin oksitlenmesini hızlandırır. Bu da Mn²⁺ formunun azalmasına ve zamanla Mn eksikliğinin ortaya çıkmasına neden olur.

İKLİM

İklim, Mn²⁺ kullanılabilirliği üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir. Eksiklik en sık; soğuk ve nemli koşullarda görülür. Ancak büyüme için elverişli koşullarda bile, manganez oksitlenerek bitki tarafından alınamaz hale gelebilir; bu nedenle iklim ve toprak oksidasyon durumu beraber değerlendirilmelidir.

pH

pH değeri, manganezin kullanılabilirliği üzerinde belirleyici bir etkendir. pH < 6 olduğunda Mn eksikliği riski genellikle düşüktür. pH 7 ve üzeri değerlerde ise üç değerlikli formlar (Mn³⁺) baskın hale gelir ve eksiklik riski artar.

Buna karşılık, çok asidik ve manganez açısından zengin topraklarda Mn toksisitesi görülebilir. Sık kireçleme, pH’ı hızla yükselterek manganezin blokajına ve dolayısıyla eksiklik belirtilerine neden olabilir.