FOSFOR (P)(P2O5)
Fosfor, bitkiler için hayati öneme sahip bir elementtir ve özellikle kök gelişimi ile erken büyüme aşamalarında kritik rol oynar. Enerji transferi ve fotosentez gibi temel süreçleri destekler, böylece bitki besinleri daha verimli kullanabilir. Toprakta genellikle hareketli olmayan fosfor, bitkiler tarafından sınırlı alınabildiği için gübre ile takviye edilmesi verim ve kaliteyi artırır.
DUYARLILIK & BELİRTİLER
Fosfor eksikliğinde genç yapraklarda mor-kırmızı renklenme ve yaprak kınlarında koyulaşma görülür.
FAZLALIK & İHTİYAÇ
Toprakta fazlalığı çinko alımını engelleyebilir. Ayrıca su yollarına taşınması durumunda ötrifikasyon riski yaratır.
KÖKEN
Fosfatların küçük bir kısmı magmatik kökenlidir; ancak büyük çoğunluğu sığ denizlerde yaşayan deniz mikroorganizmalarının çökelmesiyle oluşmuş sedimanter yapılı fosfat yataklarından gelir.
TEMEL ANAHTAR FAKTÖRLER
TOPRAKTAKİ FOSFOR
Toprakta bitkiye kullanılabilir fosforu tespit etmek zordur ve birçok analiz yöntemi bu nedenle geliştirilmiştir. Toprak örneğinde fosfor ölçümü yapılması en doğru değerlendirme şeklidir.
ORGANİK MADDE
Fosforun yaklaşık %50’si organik formdadır. Organik madde mineralizasyonu fosfor akışını artırır. Kalsiyum gibi bağlama bölgelerinde yer değiştirerek fosforun kullanılabilirliğini yükseltir.
DOKU
Killi topraklarda pozitif yüklü tabakalar fosfat iyonlarını bağlayarak hareketini azaltır. Kumlu topraklarda ise difüzyon daha hızlıdır.
İKLİM
Kuraklık demir oksidasyonunu artırır ve fosfor bağlanması artar. Düşük sıcaklık biyolojik aktiviteyi azaltarak fosforun kullanılabilirliğini düşürür. En iyi uygulama dönemi: kış sonu–ilkbahar başlangıcı.
pH
Asidik topraklarda Al³⁺ ve Fe³⁺, alkali topraklarda ise Ca²⁺ fosforu bağlar. En ideal pH aralığı: 6–7.
FOSFOR KULLANIM ETKİNLİĞİ
Gübreyle verilen fosforun yalnızca yaklaşık %20’si bitki tarafından o yıl kullanılabilir. Kireçli topraklarda bu oran daha da düşer. Bitki ihtiyacına göre hassas dozlama verimi belirler.